Zabytki w gminie

Zabytki gminy Jasieniec

Przestrzeń ukształtowana historycznie, w wyniku działalności człowieka, zawierająca wytwory cywilizacji oraz elementy przyrodnicze tworzy krajobraz kulturowy. Na terenie gminy Jasieniec ważnym elementem tego krajobrazu są zabytki, których Gminna Ewidencja Zabytków zawiera 59. Wśród nich najważniejsze miejsce zajmują zabytki, znajdujące się w Rejestrze Zabytków Województwa Mazowieckiego, a są nimi:

1. Cmentarz rzymskokatolicki w Boglewicach.

Znajduje się tu wiele zabytkowych mogił, najczęściej z kamienia (piaskowca) w rozmaitych formach (płyt, katakumb, ołtarzy, itp.). Niewątpliwie najokazalszym z nich jest mauzoleum rodziny Bersonów (fot. ) usytuowane na osi wejścia na cmentarz – najwyższy pomnik, ogrodzony, obsadzony świerkami. W innej części cmentarza znajduje się miejsce pamięci narodowej poświęcone poległym za wolność w czasie II wojny światowej. Cmentarz w Boglewicach zajmuje teren ok. 1 ha.

 

2. Kościół parafialny pw. Przemienienia Pańskiego w Boglewicach

Obecny kościół powstał w latach 1900-1908, zaś w 1928 dobudowano wieżę. Wybudowany w stylu neogotyckim, według projektu Konstantego Wojciechowskiego, usytuowany jest w zamknięciu drogi wiejskiej, na jednej osi z pałacem położonym w zachodniej części wsi. Kościół jest murowany, z czerwonej cegły, rozplanowany w układzie krzyżowym. Teren przykościelny ogrodzony jest ceglanym murkiem z żeliwnym płotem pomiędzy słupkami oraz bramą i furtkami.

Historia parafii sięga prawdopodobnie 1400 roku, ale najstarszy dokument datowany na 1538 rok. Mówi on o wybudowaniu przez rodzinę Boglewskich drewnianego kościoła, istniał do 1702 r. Kolejny, również drewniany przetrwał
do 1782 r., kiedy to wybudowano trzeci, z fundacji Izabeli Kicińskiej. Kolejnym kościołem jest ten istniejący do dziś.

3. Pałac i park w Boglewicach

Pałac z II połowy XIX w., zbudowany dla rodziny Bersonów, dotrwał do 1939 roku jako majątek rodowy. Projekt pałacu w stylu neorenesansowym wykonany został prawdopodobnie przez Zygmunta Gorgolewskiego. Wokół pałacu urządzono ogród: wykonano staw, usypano wzgórek oraz dokonano nasadzeń, w tym wielu drzew egzotycznych. Park ma powierzchnię 5,92 ha.

 

4. Kaplica w Gołębiowie

Położna jest poza wsią, wśród pól w kępie drzew. Datowana na II połowę XIX wieku, prosta w formie, na planie kwadratu, w stylu neoklasycystycznym, z kolumnami na każdym boku. Murowana z cegły, tynkowana. W bezpośrednim sąsiedztwie kaplicy znajdują się groby zmarłych około 1850 roku na cholerę, jednak w terenie nie ma po nich śladu.

 

 

5. Kościół pw. Zesłania Ducha Świętego

Wybudowany został  w latach 1747-54, według projektu architekta Jakuba Fontany. Reprezentuje styl późnobarokowy. Był remontowany w latach: 1849, 1857, 1903, 1917, 1947, 1967, 2011. Kościół jest murowany z cegły, tynkowany. Zrealizowany na planie prostokąta z dwiema wieżami w narożach i dobudowaną zakrystią od zachodu. Dach kościoła jest dwuspadowy z barokowymi hełmami na wieżach zwieńczonymi kulami i krzyżami.

Kościół usytuowany jest w pobliżu drogi Grójec-Warka, poprzedzony owalnym podjazdem z klombem i figurą Najświętszej Marii Panny. Plac kościelny jest ogrodzony od frontu murkiem z metalowym płotem pomiędzy słupami, a z boków murem. Na placu przykościelnym zachowały się nagrobki z dawnego cmentarza przykościelnego.

6. Pałac i park w Jasieńcu

Jasieniecki pałac zbudowano z II połowie XVIII wieku w stylu późnobarokowym. Należał on do Antoniego Okęckiego, a następnie do rodzin Czerskich i Domańskich. Dla tej ostatniej rodziny w połowie XIX wieku został przebudowany na styl neorenesansowym. Dwór jest murowany z cegły, tynkowany, piętrowy, na planie prostokąta. Pierwotnie wokół pałacu rozłożony był folwark oraz oficyny, z których część zachowała się do dziś, jednak na skutek wielu zmian dostosowujących je do pełnienia innych funkcji w chwili obecnej w dużej mierze utraciły swój pierwotny charakter.

Park wokół pałacu ma powierzchnię 1,09 ha, w tym 0,20 ha zajmują stawy. Obecnie są to pozostałości dawnego parku z okazałym starodrzewem oraz odnowionymi stawami i najbliższym terenem wokół nich.

7. Dwór, park i folwark w Kurczowej Wsi

Dwór zbudowany w latach 20-30 XX w. prawdopodobnie dla Zygmunta Racięckiego, właściciela dóbr od 1909 roku. Wzniesiony został na planie prostokąta, drewniany, otynkowany, na fundamencie z cegły. To parterowy, podpiwniczony budynek, z mieszkalnym poddaszem. Wejście z czterokolumnowym portykiem toskańskim podtrzymującym balkon. Dwór otoczony jest parkiem o powierzchni 3,35 ha, a na sąsiedniej działce znajduje się ok. 15-arowy staw.

 

8. Dwór i park w Łychowskiej Woli 

Pierwszymi właścicielami Łychowskiej Woli byli Bersonowie, a następnie Niwińscy, który sprzedali ją przed 1914 r. Władysławowi Markowskiemu i Stanisławowi Taborskiemu. Dwór wybudowany w II połowie XIX w. tradycyjnie na planie wydłużonego prostokąta, parterowy w części centralnej z wysuniętym zabudowanym gankiem. Ganek ozdobiony elementami architektonicznymi: półkolumny, półkoliście zakończone okna i drzwi wejściowe, gzyms.

Powierzchnia parku wynosi 6,48 ha, w tym 1,59 ha stanowią wody. Przed dworem znajdował się klomb z objazdem, do którego wiodła aleja od bramy. Za dworem niegdyś był sad, a w części południowej dwa stawy. W parku znajduje się siedem pomników przyrody, nie zachowały się jednak ani klomb, ani sad, ani warzywnik.

9. Dwór i park w Rytomoczydłach

Dworek rodziny Radzimirskich został wybudowany w I połowie XIX wieku na miejscu dawnego, drewnianego. Budynek w stylu klasycystycznym wybudowany jest tradycyjnie na planie wydłużonego prostokąta, parterowy, z czterokolumnowym portykiem z trójkątnym szczytem.

Park w nieregularnym kształcie zajmuje powierzchnię ok. 2 ha. Przeważają w nim gatunki rodzime tj.: lipy drobnolistne i klony pospolite. Dawniej przed dworkiem usytuowany był okazały klomb z objazdem wokół. Zachowała się eż część zabudowań folwarcznych.

10. Dwór i park w Turowicach

Dwór pochodzi z ok. 1840 roku. Wybudowany był przez Wincentego Zielińskiego na miejscu dawnego majątku. Jest to obiekt drewniany (obecnie otynkowany), jednokondygnacyjny, z dobudowanym w okresie późniejszym dwukondygnacyjnym murowanym zajazdem. W części pierwotnej wejście stanowi drewniany portyk wsparty na czterech kolumnach toskańskich z murowanymi cokołami. Od strony południowej znajduje się obszerny taras otoczony murkiem z kolumienkami, zadaszony okrągłym daszkiem wspartym na 6 kolumnach.

Zespół parkowy ma powierzchnię 2,58 ha. Rosą tu sosny czarne, żywotniki, świerki, orzech włoski. Na skraju parku znajduje się ok. 30 arowy staw. W 1959 roku na terenie parku wzniesiono modrzewiową bibliotekę – jeden z pierwszych budynków o takim przeznaczeniu na Mazowszu. Budynek ten nie przetrwał jednak do naszych czasów.

11. Dwór i park w Warpęsach

Dwór pochodzi z połowy XIX wieku, a w 1900 roku został rozbudowany. Budynek jest murowany, częściowo jednokondygnacyjny, a w części poprzecznej dwukondygnacyjny. W części bocznej znajduje się dwukondygnacyjna okrągła dość szeroka wieża. Z zewnątrz budynek zdobią ryzality pod dachem, okna częściowo zakończone półkoliście, dekoracje architektoniczne: półkolumny i obramowanie okien.

Dwór otacza okazały park o powierzchni 15,25 ha, z zachowanym starodrzewem.

 

12. Pałac i park w Woli Boglewskiej

Pałac wybudowano w 1900 dla rodziny Teofila i Eugenii Kępalskich według projektu Apoloniusza Pawła Nieniewskiego. Utrzymany jest w stylu neorenesansowym z elementami dekoracji secesyjnej – cechą charakterystyczną są liczne ryzality różnej wielkości na elewacji budynku.  Bryła pałacu jest rozczłonkowana, z dwiema wieżami, portykiem wspartym na kolumnach, tworzącym taras na piętrze, z tarasem do strony parku. Część okien zakończona półkoliście. Na elewacji boniowanie. Na dachu i wieżyczkach dekoracyjne formy wazonowate.

Park z cennym starodrzewem (jeden pomnik przyrody) ma powierzchnię 5,31 ha .

 

Niemniej istotnym elementem kulturowego krajobrazu gminy są miejsca kultu religijnego, w tym wymienione wcześniej zabytkowe kościoły pw. Zesłania Ducha Świętego w Jasieńcu oraz pw. Przemienienia Pańskiego w Boglewicach, jak również często spotykane w krajobrazie wiejskim kapliczki i przydrożne krzyże. Najczęściej występują krzyże drewniane dość wysokie (około 3 metrów) ustawione na rozdrożach lub kamienne ustawione na postumentach schodkowych kamiennych o prostej formie i bryle geometrycznej – forma pasyjki. Zabytkowe krzyże i kapliczki pochodzą najczęściej z końca XIX lub początków XX wieku.

 


Zabytki gminy Jasieniec to również obiekty związane z historią przemysłu i osiedlania się na naszym terenie. W samym Jasieńcu uwagę zwracają szczególnie zabudowania pozostałe po dawnej cukrowni „Czersk”, a więc pochodzący z 1827 roku budynek fabryczny waz z wartownią i bramą, wozownią i budynkiem magazynowym, a także pochodzący z 1935 roku młyn elektryczny.